Proefavond 2004: ZeitGeist

Wat is Zeitgeist op de drempel van 2005? Dat je als Genotschap als enige tastbare zorg hebt dat de centrale verwarming op de proefavond is uitgevallen en dat je het moet doen met een ijlings aangerukte olieradiator? Op het moment van de jaarlijkse proefsessie op 29 december begint er in ieder geval een sluier van totale relativering over de wereld te komen. Behalve in Azië dan. Hoewel de omvang van de ramp drie dagen na dato pas beperkt bekend is, kan het verzamelde gezelschap Het Onderwerp niet uit de weg gaan. En er worden de hele avond geen flauwe grappen of verkapte woordspelingen uitgewisseld.

Want de opmerking 'Eerst een vloedgolf en nu ook nog de verwarming kapot. Die gifbeker moet blijkbaar helemaal leeg' kunnen we niet in één van die categorieën onderbrengen. Toch? Een ontnuchterende toonzetting dus voor alweer een nieuwe editie van een ondertussen in marmer gehouwen traditie. De lokatie is voor de derde keer op rij de woning van Ron, voornamelijk om allerlei praktische, goed uit te leggen redenen. Edwin verklaart ter plekke de cyclus volgend jaar te zullen doorbreken. Desnoods komen er taxi's aan te pas, maar de proefavond van 2005 zal in Zoetermeer plaatsvinden.

Gelukkig zijn er zelfs in een onzekere wereld nog altijd ankerpunten. Zo kan het niet anders, of op de proeftafel staat een bord dat is volgepropt met stukken Old Amsterdam. Edwin kan de aanblik waarderen 'maar waar is de kaas voor de anderen?'. En zo kan het ook niet anders, of bij aanvang wordt het tableau van wijnen in vol ornaat gefotografeerd. Natuurlijk door Ron, natuurlijk met behulp van wéér een nieuwe camera en natuurlijk wéér gestoken in een nieuw colbert.Sommige van de compromisloze voornemens van vorig jaar blijken daadwerkelijk uitgevoerd. Oude, half vergane wijnen uit overgewaardeerde streken komen we deze keer niet in het aanbod tegen. Wel een stevige hoeveelheid Italiaanse geweld, geflankeerd door twee klinkende namen uit de Bordeaux en een stijger uit de Nieuwe Wereld. Helemaal rechts zien we, zo'n beetje buiten mededinging, een Chateau d'Yquem. Na jaren van moedige, maar onrealistische voornemens, is nu werkelijk de grootste dessertwijn ooit van de partij. Hoewel enkele aanwezigen eigenlijk het liefst gelijk maar met het nagerecht zouden beginnen, is het eerst de beurt aan de zogenaamde 'witte starter'.

Of je in het geval van het populaire Italiaanse huis Gaja nog oneerbiedig kunt spreken over een 'starter', is zeer de vraag. De fles (hier subtiel in de boekenkast gefotografeerd naast 'De Ontdekking van de Hemel', de film was beter dan het boek) bevat witte wijn die is gemaakt van de in Italië ongebruikelijke Chardonnay druif. Trendy spul, volgens wijnkenners, hetgeen zich weerspiegelt in de hoge aanschafprijs. 'Te hoog?' wordt dan al snel de hamvraag. Niet volgens het panel. Jeroen vindt de reuk zeer apart en meent abrikozen waar te nemen. Hans houdt het vreemd genoeg meer op toffee's (abrikozentoffee's?). De proevers vragen zich zo'n beetje voor het eerst af of deze witte wijn met de ogen dicht niet voor een rode zou kunnen doorgaan. Vermoedelijk is dat goed. Een witte wijn die dus blijft hángen. En vooral niet drinken in combinatie met eten: dit is niet een geinig begeleidertje voor bij de vissticks. Evenzeer niet aan te raden om weg te slobberen op nieuwjaarsrecepties. De witte starter toont zich verre van een allemansvriend (Hans: 'maar ach, dat soort bestel ik liever op terrasjes') en scoort gelijk fors hoog met een 8.1.

Hoewel Rick ook geen 20 meer is, bivakkeert hij samen met Jeroen overduidelijk aan de onderkant van de leeftijdsgrens van het Genotschap. De vraag is hoe lang dat blijft, want in de periferie van de succesformule rommelt het. Er zouden vrouwelijke partners zijn die een alternatieve zusterschap willen oprichten (allen vinden de laffe werktitel 'Het Likeurgenotschap' wel aardig, ook de 'Bailey Bitches' landt zo vroeg op de avond al heel verdienstelijk). Of Rick's vriendin Andrea de Zusterschap zal willen aanvoeren, is bij dit alles zeer de vraag. Over luttele dagen zal ze afreizen naar Cuba voor een antropologische studiereis van een paar maanden, in de eerste paar weken vergezeld door Rick. Naar het verluidt heeft ze haar helblonde haar laten omkleuren naar een diepbruine tint. Dit om de plaatselijke bevolking te helpen focussen. Zou dat nu Zeitgeist zijn, of juist een universeel fenomeen?

Wat in iéder geval een teken van de tijd is, is het diepe gesprek over relaties waarin het Genotschap verwikkeld raakt. En dat tijdens het nuttigen van Rick's Brunello di Montalcino (Pian delle Vigne 1997). Rick heeft volop vertrouwen in Toscane's trots ('niet bedorven, hij kan door') en bespeurt een bijna Bordeaux-achtige neus. Edwin en Jeroen maken onderling nagenoeg overeenstemmende analyses (respectievelijk 'rond' en 'hoekig').Maar vooruit, terug naar de relaties. Edwin is zoals zo vaak bondig, in dit geval over zijn nog prille huwelijk: 'mijn hele leven op gewacht'. Hans meent dat een goede relatie begint met open ogen en later zeker ook gebaat is bij 'de ogen soms half-dicht'. Rick mompelt iets over topsport. Allen houden het bij vooral veel praten. Wijze woorden, maar zo nu dan moet er ook nog eens wat geproefd worden. De Brunello komt er goed vanaf: klassiek, heerlijk, elegant, harmonieus. Met een 8.1 uitstekend gewaardeerd, met de kanttekening dat de 8.5 van Hans door hemzelf als geflatteerd wordt beschouwd 'omdat ik een fan van dit type wijn ben'.

Er is in de verslagen al vaak melding van gemaakt van Jeroen's wilde experimenten met wijn. Soms bracht hij geslaagde flessen in. Vaker werd er zonder gêne gehuild van ellende. Dat de laatste jaren de harmonie en de warme empathie de overhand hebben gekregen, kan niemand ontgaan zijn. Nu gaat hij in april ook nog trouwen, uiteraard met zijn enige, echte liefde Sanne. Het gezelschap zou er bijna weemoedig van worden. Er wordt teruggedacht aan de begintijd van de relatie. Toen was Jeroen ook al zes jaar ouder dan Sanne 'maar op de een of andere manier oogde ik veel jonger dan ik werkelijk was'. Of dat nu ook nog zo is blijft temidden van somber gepeins boven de tafel zweven. We staan op de drempel van een nieuw tijdperk, daar is iedereen het wel over eens. Jeroen trouwt en - ook ingrijpend - Studio Sport verliest het voetbal. Zoals altijd om 7 uur op zondagavond voor de buis zitten en dan voortaan moeten kijken naar korfbal en badminton.

Of zou dat nou ook Zeitgeist zijn, van die nieuwe, spannende sporten? Hoe dan ook, van sommige bewezen waarden kun je nog steeds op aan. De door Jeroen ingebrachte Chateu Lafite Rotschild 1994 is immers een Bordeaux Premier Cru Classé, en dat betekent zelfs in deze ontkoppelde, volatiele tijden nog steeds heel wat. Toch? Hans is trots op zijn aanstaande schoonzoon: 'je komt er wel, hoor'. Gehard door de bittere ervaringen van vorig jaar verwacht Jeroen toch echt een laffe wijn. De verrassing is daarom groot als de wijn gewoon lékker blijkt te zijn. Ron mompelt 'aards... aards.... aards....' (Edwin: 'eh, je vindt hem aards?'). Hans durft te spreken van een Frankrijk-revival. De afdronk is lang. De wijn maakt indruk, toont kracht en is verre van ordinair. 'Een echte vrouwenwijn' vindt Rick en dat kan wel kloppen, als het spul uit de buurt van Margaux komt. Met een 9.2 scoort deze wijn nog zo vroeg op de avond bijzonder goed.

Als het gezelschap er zó geposeerd bij zit, weten we ondertussen hoe laat het is. Er gaan toekomstvoorspellingen worden gespuid. En dát op de drempel van zulke nieuwe, ongewisse tijden: daar is diep inzicht of totale zelfoverschatting voor nodig. Of beiden. Aan de andere kant zijn zulke eigenschappen niet nodig voor Jeroen om te voorspellen dat hij in 2005 gaat trouwen. 'En iemand gaat met mijn Internet-idee aan de haal' kondigt hij overtuigend aan. Zijn uitleg over het briljante concept (iets met 'usbabies') gaat helaas verloren, ergens tussen de slordige krabbels van de notulist en het door drank gesmeerde geroezemoes in. Rick voorziet avontuur. Naar Cuba! 'Maar ja' mompelt hij 'zoals het zo vaak gaat, het begint met ambitie en het eindigt met Ronald Koeman'. Edwin voorziet vol zelfvertrouwen in 2005 een nieuwe zwangerschap van zijn vrouw. Ron komt vanavond niet veel verder dan 'aanslagen', 'nog meer rampjaren' en het volharden in een stoïcijnse blik. Erg opwekkend. Visioniar ook. Rick doet een duit in het zakje met het voorspellen van tegenspoed voor Hirschi Ali. En opnieuw een zware, terroristische aanslag. Gelukkig is er altijd nog sport, ook wordt het wat meer biljarten en ijsdansen dan vroeger. Christian Albers zal nu écht gaan schitteren in de Formule 1. En die andere Christian, die van Villa Rozenrust, gaat zijn eerste Michelinster halen. Als het aan Hans ligt. Jeroen denkt wat verder vooruit: 'in 2150 bestaat er iemand die in 2000 is geboren'. Interessant idee. Wie weet is het wel iemand uit de eigen familie die per ongeluk in oude, vorige eeuwse Internetarchieven deze verslagen aantreft. Lachen, zoals dat vroeger ging met computers die nog gewoon kloksnelheden hadden die je in Gigaherz kon uitdrukken en authentiek schijfgeheugen om gegevens op te slaan (ja, informatie stond op een zogenaamde 'harde schijf', onvoorstelbaar dat dat werkte).

Er zal ondertussen toch ook nog wel een fles wijn open staan? Edwin heeft zich in ieder geval alvast op de Old Amsterdam gestort, hetgeen hem na bijna een kilo op de opmerking brengt 'dat ik hem niet teveel moet eten, anders gaat hij tegenstaan'. Na het voorproeven van de door hem ingebrachte Chianti van het type 'Castello di Fonterutoli' uit 1999 is hij de vreselijke smaak gelukkig snel vergeten. 'Een fruitig wijntje met een somber karakter' luidt zijn doordachte analyse. Jeroen begint met een anekdote over natuurrampen in Yellystone Park, maar haast zich te vermelden dat dit niets met wijn te maken heeft. Hans houdt van dit type Italiaanse wijn en wil alleen maar kwijt dat hij blij is dat er anderen zijn die meedrinken ( 'in mijn eentje zou het toch wat veel zijn geweest'. Met een 8.4 blijft de opmerkelijk hoge lijn van de avond moeiteloos gehandhaafd.

Tja. Edwin. Altijd bereid om op de foto te gaan. Evenzeer niet te beroerd om een leuk scheikundig experiment uit te voeren. Kunnen kaasschillen branden en zo ja, ruikt dat ergens naar?. Welnu, beide vragen kunnen wij na deze avond volmondig met een 'ja' beantwoorden. Zelfs de volgende dag hangt de geur van ernstig verbrand haar nog in alle vertrekken. De stemming gaat er snel verder op vooruit. De Chianti van zojuist slaat hard toe en de laatste deciliters uit de fles laten zich niet zomaar wegklokken. Rick komt terug op het idee van een 'Lex Jeux Amies des Vin' genotschap voor junioren. 'Eerst maar eens beginnen met Lambrusco' is zijn op ervaring gebaseerde advies. En reken maar dat er sprake is van ervaring! Eigenlijk kunnen alle aanwezigen er best wat van, luidt de consensus. Hans kijkt tevreden naar de resultaten tot dusver van deze avond: 'we hebben geleerd van vorig jaar'.

In zo'n winnaarsstemming kan er eigenlijk niet veel meer fout gaan. Als zelfs de kurken er vanavond allemaal zonder noemenswaardig verzet uitkomen, hangt de totale victorie in de lucht. Niemand trapt dan ook in Hans' doorzichtige proefnotitie van de door hem zelf ingebrachte Chateau Angelus 1990 ('Zou ik niet nemen als ik jullie was'). Ron meent dat dit nu eens een wijn met een echt bouquet is. De tannines spatten er bij het proeven vanaf, ook al stond deze wijn al 15 jaar te rijpen. Krachtige wijnen zijn het allemaal vanavond, en het genotschap wordt zomaar op de proef gesteld (Edwin: 'Uithoudingsv... eh.. tja'). De tongen komen los en dan kan het zomaar gebeuren dat via Google's Zeitgeist-webpagina van meest gezochte termen op het Internet het gesprek komt op Britney Spears ('mijn wijndepot is nog interessanter') en daarna op Irene van der Laar ( 'die met dat IQ'). Diep metafysisch allemaal, maar zo zijn de tekenen van de tijd. De wijn komt er met weer zo'n 9 fantastisch af. Ron speelt een dubieuze troefkaart uit door de wijn te vergelijken met een Chateau Petrus die hij ooit dronk. Dat kan geld gaan kosten in de komende periode.

Maar goed. Daarin zal hij niet de enige zijn. Zo bracht Hans dit jaar single-handed de Chateau d'Yquem in. Ook niet van het type Gedachtenloos Slobberwijntje. De prijs is er dan ook naar. Sommige sensaties zijn nu eenmaal nagenoeg onbetaalbaar. De stemming wordt er met dit alles in de loop van de avond steeds beter op. Na het gezamenlijk becommentariëren van Nico Dijkhoorn's hilarische Internetcolumn over Walter de Hamster komt het gesprek op de grote verzameling spreukentegeltjes in Ron's toilet. Deze bevatten zonder uitzondering diepzinnige, tot nadenken stemmende levenswijsheden (van het type 'De wereld is geweldig maar de mensen kunnen beter' tot invoelende versjes van Toon Hermans). Hans bedenkt ter plekke een nieuwe spreuk: 'Zoals het paard is, berijdt hij zijn gasten'. Nadere uitleg lijkt hem overbodig. Ook wil hij wel kwijt waarom hij zich vanavond nauwelijks aan voorspellingen waagt: 'we weten zelfs niet zeker in welk huis we volgend jaar de proefsessie doen'.

Allemaal ware woorden. Maar dan de wijn. Die is de hele avond al afkomstig van de Oude Wereld. Want laten we er niet omheen draaien, ook de Italianen kunnen we bezwaarlijk aanduiden als aanstormende nieuwlichters. Gelukkig is daar dan toch De Chileen. "Mabel, ken je me nog' is de onvermijdelijke uitroep aan tafel. Lachen hoor. Dan gaat de kurk af van de Almaviva 1997. Inderdaad een wijn uit de nieuwe wereld, maar wel hoogstpersoonlijk geplant en verzorgd door ene Philippe de Rothschild. Ron vindt het bouquet 'paars'. Hans vindt de reuk ook wel apart, 'duidelijk geen Bordeaux', ondanks de gebruikte Cabernet Sauvignon. De wijn wordt intrigerend gevonden, en wat valt er dan eigenlijk nog meer te wensen? Edwin moet morgen nog werken claimt hij, en daarom neemt hij wat minder volle glazen. De rest van het Getnotschap steunt hem zonder aarzelen in deze strategie. Met een 8.6 als gemiddelde blijkt ook deze wijn van hetzelfde sublieme niveau die de hele avond al kenmerkt.

Het huis van Ron lijkt ondertussen de vaste stek te worden voor de jaarlijkse eindejaarssessie. Een beetje op dezelfde manier als Jeroen's huis dat voor de midzomeravond is. In de achterkamer zijn tafel, boekenkast en schilderijen in de loop van de jaren ingrijpend veranderd, hetgeen niemand van de aanwezigen ontgaat. Ook wordt de woonkamer steeds minimalistischer ingericht, maar dat valt weer niet op als er een grote kerstboom en een olieradiator in zijn geparkeerd. Uw notulist heeft ondertussen een twijfelachtige reputatie opgebouwd waar het gaat om het tijdig publiceren van het verslag. Enkele leden van het Genotschap zien er geen been in om via vriendelijke, doch licht geagiteerde emailtjes de last in de eerste maanden van het nieuwe jaar steeds verder op te voeren. Dat leidt tot druk. En druk leidt tot ruimhartige interpretaties van de toch al onleesbare krabbels. Afijn, met de publicatie van het verslag nog vóór Pasen mag eigenlijk niemand klagen. En het waarheidsgehalte, daar moet maar niet teveel over worden gepeinsd. Al helemaal niet rond Pasen.

Wat een gedoe eigenlijk. De hele avond beleefd converseren in een moeizaam verwarmd huis onder begeleiding van best wel goede wijnen en een enkel blokje kaas, allemaal om uiteindelijk de dessertwijn te mogen drinken. Doorzichtig. Aan de andere kant, voor een Chateau d'Yquem 1999 mag je wel even wat ongemak doorstaan. De beste zoete witte wijn ter wereld heeft volgens Rick houttonen in haar bouquet ('of zijn het je glazen?'). Iemand roept 'sjesus!'. Er maakt blijkbaar iets indruk. De wijn uit de Sauternes is zonder twijfel overweldigend rijk. Ook al heeft het chateau uitgerekend sinds 1999 een nieuwe eigenaar, er lijkt nog niets van de magie verdwenen te zijn. Rick kan niet anders dan beamen dat d'Yquem zijn reputatie eer aandoet. Edwin zit vol en roept dat hij niet meer hoeft ('Ron: 'ja, dat is goed hoor'). Uiteindelijk moet er worden gestemd. Met een dikke 9.2 komt deze wijn in de bovenste regionen van het klassement aller tijden terecht.

Overigens nog nét onder de nu al legendarische Chateau Coutêt van de proefsessie 2000. Maar tienden van punten horen in de categorie statistische nukken. Meer dan tevreden leunt het Genotschap naar achteren. In vergelijking met vorig jaar is er sprake van een schril contrast. Er waren eigenlijk alleen maar uitstekende wijnen. Zó uitstekend dat elke willekeurige volgorde van de flessen goed zou hebben uitgepakt (hoewel het doorgaans geen goed idee is om met een Sauternes te beginnen). Het wordt een taaie uitdaging om volgend jaar in Zoetermeer (...) deze ervaring te evenaren. Hans en Ron besluiten een Chateau Petrus aan te schaffen: de Final Frontier van het wijnproeven, zeg maar. Deze wijn zal echter bedoeld zijn voor de opleg om pas in 2013 (Hans wordt dan 64) soldaat te worden gemaakt door het Genotschap. Over uitgesteld genoegen gesproken.

Het is kwart voor 2 's nachts. Buiten is het een nietszeggende 4 graden. Tijd voor de laatste filosofische opmerkingen. Hans wil wel kwijt dat hij een kerstboom met kluit heeft. Het Genotschap is blij met een dergelijk krachtig ecologisch besef. Die gaat natuurlijk naderhand de tuin in? 'Welnee' zegt Hans 'maar hij valt wel minder uit zo'. Weer een illusie armer. Jeroen is 'bijna teleurgesteld', zo foutloos is de avond. Hij maakt sterk de indruk volgend jaar ouderwets bitter te willen toeslaan. En dat zet Hans' concluderende vaststelling dat 'wijsheid blijkbaar met de jaren komt' toch weer in een heel ander daglicht. Jawel, het Genotschap heeft veel geleerd van de vorige sessie. Men is als het ware één geworden met de ingebrachte wijnen. Maar of deze holistische Zeitgeist blijft hangen, is nog maar zeer de vraag. Wie weet kan er volgend jaar iets zinnigs over worden gezegd. Ergens in Zuid-Holland.